Шымкентте отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық: Алдын алу мәселелері
Қазақстан Республикасының Президенті Қ.Тоқаев 2022 жылғы наурыздағы Қазақстан халқына Жолдауында қоғамдағы зорлық-зомбылық деңгейін төмендету бойынша жүйелі шаралар қабылдау сонымен қатар бұл ретте отбасы-тұрмыстық қатынастар саласындағы құқық бұзушылықтарға қарсы тиімді күрес маңызды рөл атқарады.
Бүгінде азаматтар мен азаматтық қоғам белсенділері әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа кінәлілерді жазалауды қатайтуға шақырды.
Қазақстанның Ұлттық статистика бюросы тек 2021 жылы әйелдерге қатысты тіркелген тұрмыстық зорлық-зомбылық оқиғаларының саны 63,5 мыңды құрағандығы туралы деректерді келтіреді. Шымкент, Алматы және Алматы облысы көш бастап тұр.
Жыл сайын Қазақстанның дағдарыс орталықтарына баспанаға, заңгерлік және психологиялық көмекке мұқтаж әйелдерден 14 мыңнан астам қоңырау түседі.
Отбасылық-демографиялық саладағы қазіргі жағдайды сипаттайтын тағы бір маңызды ресми мәліметтер келтірілген:
– жыл сайын 2 мыңға жуық ата-ана ата-ана құқығынан айырылады немесе шектеледі, әрбір үшінші неке бұзылады.
– жыл сайын 3 мыңнан астам бала балалар үйіне және 6 мыңға жуық бала кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталықтарына түседі.
– балалар үйлері тәрбиеленушілерінің 80% – дан астамы ата-аналары тірі жетімдер болып табылады.
– ішкі істер органдарының есебінде 12 мыңнан астам қолайсыз отбасы тұр, оларда 17 мыңнан астам бала тұрады.
– жыл сайын елімізде тұрмыстық зорлық-зомбылық салдарынан 400-ден астам әйелдің өлімі тіркеледі.
2021-2022 жж. отбасылық-тұрмыстық жанжалдар бойынша статдеректердің болмауына байланысты 2020 жылғы статдеректерге сүйенеміз. Жыл басынан бері Шымкент учаскелік полицейлерінің назарына 3454 отбасылық агрессор ілінді, оның әйелдері жанжалдар мен ұрулардан кейін полицияға жүгінді (өткен жылы олар 3150 болған). Жәбірленушілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін 1562 қорғау ұйғарымы шығарылды. Алайда, бұл қағаз агрессорға әйеліне жақындауға және қорлауға тыйым салатын үй тиранының құрбанына нақты Қорғаныс бермейді. Оның пайдасыздығын тіпті полиция қызметкерлері де мойындайды. Бұйрық пайдалы болуы мүмкін жалғыз нәрсе — ажырасу кезінде сотта. 351 отбасы тыныштығын бұзушы отбасы-тұрмыстық қатынастар саласындағы құқыққа қайшы әрекеттері, денсаулыққа жеңіл зиян келтіргені және қорғау нұсқамасын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылды. 85 отбасы қолайсыз деп есепке алынды. 14 қылмыстық іс тіркелді: екі кісі өлтіру, бес әйелге ауыр дене жарақаты, тағы бесеуіне — орташа, бір жас баланы азғыру фактісі және озбырлық.
Бұл жағдайдың шығу жолдарының бірі отбасы, балалар және жастар істері жөніндегі мамандандырылған басқарманы құру болып табылады, оның функциясына мемлекеттік отбасылық-гендерлік саясатты іске асыру, отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу және балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі мәселелердің бүкіл кешені кіретін болады.
Белгіленген функцияларды бір мемлекеттік органда шоғырландыру жүргізіліп жатқан жұмыстың тиімділігін арттырады және барлық деңгейдегі мемлекеттік қызметшілердің дербес жауапкершілігіне баса назар аударады.
